نظریه اسناد

نظریه و اسناد و، به تبیین و تشریح ادراک افراد از علل وقایع می پردازد. در واقع انسان به منظور فهم دنیای اطراف خود به استنباط روابط علی میان وقایع، رفتارها و پیامدها می پردازد(ریو؛ ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۸). نظریه اسناد یک تئوری شناختی – انگیزشی است و اشاره به این دارد که افراد هوشیار هستند و تصمیم گیرنده های منطقی می باشند. مارتین سلیگمن از پیشگامان کاربرد سبک اسنادی در بهداشت روان است.

دو فرض اساسی در نظریه اسناد وجود دارد:

1. انسان مثل یک دانشمندی است که به دنبال درک جهان است و می خواهد رویدادها را پیش بینی و کنترل کند.
2. انسان چگونه به علل رویدادهای مهم زندگی خود نگاه می کند. واینر(۱۹۷۹) بیان می کند که این علل را می توان به عوامل درونی و بیرونی نسبت داد.

بر اساس نظریه اسناد میتوان عوامل تبیین کننده رویدادها را از سه جنبه طبقهبندی کرد:

1. عوامل بیرونی – عوامل درونی
2. عوامل پایدار – عوامل گذرا
3. عوامل کلی – عوامل خاص

اسناد به معنای نحوه تفسیر کردن اتفاقاتی است که برای افراد روی میدهند. افراد افسرده وقتی با شکستی روبرو میشوند، اسنادهای درونی، پایدار و کلی دارند. این در حالی است که اسنادهای افراد غیر افسرده یا خوشxadبین در مقابل شکستها، بیرونی، گذرا و خاص است.

عوامل بیرونی – عوامل درونی (بعد شخصیxad سازی)

افراد اتفاقات خوشایند و ناخوشایندی که برایشان رخ میxad دهد را به عوامل درونی یا بیرونی نسبت میxad دهند. در اسناد درونی، عامل آن اتفاق خوشایند یا ناخوشایند به خصوصیات درونی فرد نسبت داده می xadشود. در اسنادهای بیرونی، عامل یک اتفاق به علتxad ها و دلایلی بیرون از شخص نسبت داده میxad شود.

وقتی حوادث ناگوار رخ می xadدهند، ما می xadتوانیم خود را سرزنش کنیم (درونی سازی) یا آنکه دیگران یا شرایط را مقصر بدانیم(بیرونی سازی). افرادی که هنگام شکست، خود را سرزنش میxad کنند، اعتماد به نفس پایینی پیدا میxad کنند. این افراد تصور میxad کنند بیxad ارزش و بی xadاستعدادند و دوستxad داشتنی نیستند.

کسانی که عوامل بیرونی (دیگران یا شرایط) را ملامت میxad کنند، هیچ xadوقت در مواجهه با اتفاقات ناگوار اعتماد به نفس خود را از دست نمی xadدهند. در مجموع این افراد در مقایسه با کسانی که خود را مقصر می xadشمارند، بیشتر خودشان را دوست دارند. اعتماد به نفس پایین معمولا ناشی از کاربرد شیوه علتxad یابی درونی برای رویدادهای ناگوار است.

مثالxadهایی از اسناد به عوامل درونی:

• من فرد با استعدادی هستم، بنابراین نمرهxad هایم خوب میxad شود.
• هیچ دوستی ندارم، چون نفرت xadانگیزم.
• در امتحان موفق شدم، چون با پشتکار هستم.

مثالxadهایی از اسناد به عوامل بیرونی:

• این معلم با من لج است، به همین خاطر نمره xadام خوب نشده است.
• دوستم دلش میxad خواهد بیشتر ورزش کند، برای همین کمتر با من وقت میxad گذراند.
• شانس آوردم سوالات امتحان راحت بود، برای همین نمره xadام خوب شد.

عوامل پایدار – عوامل گذرا (بعد تداوم)

در اسنادهای پایدار، علت رویدادها و اتفاقات به عواملی نسبت داده میxad شود که در طول زمان نسبتاً ثابت باقی می xadمانند. در چنین اسنادهایی عواملی مطرح می xadشوند که همیشگی یا طولانی مدت xadاند یا در طی زمان ادامه دارند؛ مانند شخصیت، استعداد و …

در اسنادهای ناپایدار علت رویدادها، اتفاقات یا پدیدهxad ها به عواملی نسبت داده می xadشود که موقت یا کوتاه مدتxad اند. در اسنادهای ناپایدار، علتxad پدیده xadها، حوادث و رویدادها؛ موقت، کوتاه مدت و کم دوامند؛ مانند بیماری، خستگی، تصادف، اشتباه و…

افرادی که برای تفسیر اتفاقات ناخوشایند از کلماتی مانند همیشه و هیچ وقت استفاده میxad کنند، شیوه علت xadیابیxadشان ثابت و بدبینانه است. در مقابل افرادی که برای تفسیر اتفاقات ناخوشایند کلماتی مانند گاهی اوقات و اخیرا را به کار میxad برند و شرایط زودگذر را عامل به وجود آمدن وقایع ناخوشایند می xadدانند، شیوۀ علتxad یابیxad خوشبینانه دارند.

افراد خوش بین رویدادهای خوشایند را بر حسب علت های پایدار ویژگی ها، توانایی ها و با کلماتی مانند همیشه، برای خود توضیح می دهند. افراد بدبین به علت های موقتی مثل خلق و خو و تلاش یا کلماتی مانند گاهی، فکر می کنند.

کسانی که معتقدند حوادث خوشایند علتxad هایی پایدار دارند، حتی پس از رسیدن به موفقیت هم سخت تلاش می xadکنند. کسانی که علتxad های موقتی را برای وقایع خوشایند در نظر میxad گیرند، حتی در صورت موفقیت هم ممکن است ناامید شوند، زیرا آن را نتیجۀ چیزی جز خوشxad شانسی نمی xadدانند.

شکست چیزی است که همۀ افراد را حداقل به طور موقت ناراحت میxad کند. شاید بتوانیم بگوییم شکست خوردن مثل وارد شدن ضربۀ مشت به شکم است؛ درد به همراه دارد، ولی درد آن از بین می رود. در بعضی افراد درد بلافاصله برطرف میxad شود، در برخی دیگر این درد باقی میxad ماند، در سرتاسر ذهن پخش می xadشود، شدت می xadیابد و شکل کینه و نفرت پیدا میxad کند. این افراد، کسانی هستند که حتی پس از شکست xadهای کوچکی مانند قبول نشدن در یک امتحان، روزها یا شاید ماه ها ناامید می xadمانند و پس از شکست های بزرگ مانند ورشکستگی مالی، احتمالا هرگز به حالت عادی باز نمی xadگردند.

مثالxadهایی از اسناد به عوامل پایدار :

• من آدم بی استعدادی هستم، هیچxad وقت در این درس موفق نمی xadشوم.
• من خیلی باهوشم، همیشه نمره xadهای خوبی میxad گیرم.
• دوستم هرگز با من آشتی نمیxad کند، من آدم به درد نخوری هستم.

مثالxadهایی از اسناد به عوامل موقت:

• چون دیشب درس نخوانده بودم نمره xadام کم شد.
• این بار شانس آوردم که نمره خوبی گرفتم.
• دوستم فعلا از دست من عصبانی است و نمیxad خواهد با من صحبت کند.

عوامل کلی – عوامل خاص (بعد کلیت)

در اسنادهای کلی، موفقیت یا شکست به عواملی نسبت داده می شود که در موقعیتxad ها و شرایط مختلف وجود دارد. نمونه xadای از اسناد کلی در گرفتن نمره بد از یک درس عبارت است از: “هیچ وقت نمیxad توانم از عهده درس xadهایم بر بیایم. من استعداد درس خواندن ندارم”. در اینجا، شکست از یک درس خاص به یک عامل کلی یعنی به تمام دروس نسبت داده شده است.

در اسنادهای اختصاصی موفقیت یا شکست به عواملی نسبت داده میxad شود که در یک مورد خاص، محدود و مشخص وجود دارند و نه در کل موارد. نمونهxad ای از اسناد اختصاصی در زمینه شکست در یک درس عبارت است از: “در این درس خوب عمل نکردم”.

بعضی افراد حتی در صورت لطمه خوردن جنبۀ مهمی از زندگی، مثلا شغل یا زندگی زناشویی خود، میxad توانند به راحتی مشکلات خود را در صندوقچه xadای گذاشته، در آن را قفل کرده و به زندگی عادی بازگردند. برخی دیگر برای هر چیز تاسف میxad خورند. آنها از هر مسئلۀ کوچکی فاجعه میxad آفرینند. کسانی که برای شکستxad های خود علتxad های کلی ذکر میxad کنند، با ناکامی در یک زمینه، از همه چیز دست میxad کشند.

به طور کلی فرد خوشبین تصور میxad کند که اتفاقات ناخوشایند علل خاصی دارند و رویدادهای خوشایند بر همۀ اعمال او تاثیری مثبت می گذارند. در مقابل فرد بدبین معتقد است که رویدادهای ناگوار علت xadهایی کلی دارند و رویدادهای خوشایند به دلایلی خاص رخ می xadدهند.

مثالxadهایی از اسناد به عوامل کلی:

• من باهوشم.
• من فردی دوستxad داشتنی هستم.
• آدم ترسویی هستم.

مثالxadهایی از اسناد به عوامل خاص:

• تاریخم خوب است.
• او مرا دوست دارد.
• در کلاس ریاضی استرس دارم.

به طور کلی بعد تداوم به عامل زمان مربوط می xadشود و بعد کلیت به عامل مکان.

بعد تداوم + بعد کلیت = امید یا ناامیدی

امید که یکی از بزرگxadترین و برجسته xadترین عوامل موفقیت افراد به شمار میxad رود به دو بعد علتxad یابی وقایع یعنی، تداوم و کلیت بستگی دارد. هنر افراد امیدوار این است که برای اتفاقات ناگوار، علتی خاص و زودگذر میxad یابند.

از طرف دیگر، علتxad های پایدار موجب ناراحتی طولانی مدت میxad شوند و علت xadهای کلی، همۀ تلاش xadها را در نطفه خفه میxad کنند. عملکرد ناامیدی عبارت است از یافتن علل پایدار و کلی برای اتفاقات ناخوشایند.

رخداد	دانشxad آموز خوشxad بین	دانش xadآموز بدبین
رخداد خوشایند (قبول شدن در امتحان)	درونی: من کارم را خوب انجام دادم. پایدار: من با استعدادم. کلی: این شروع خوبی برای فصل امتحانات بود. حتما امتحانxad های دیگرم هم آسان هستند.	بیرونی: نمیxad دانم این اتفاق چطور افتاد. خیلی شانس آوردم. موقت: امروز روز شانس من بود. خاص: خب که چی؟ دفعه بعد حتما این درس را میفتم.
رخداد ناخوشایند (قبول نشدن در امتحان)	بیرونی: سوالات امتحان خیلی سخت بودند. موقت: اشکالی ندارد. دفعه بعد قبول میxad شوم. خاص: به هر حال دیروز تولدم بود و من وقت نکردم درس بخوانم.	درونی: مشکل از من بود، خوب برای امتحان آماده نشده بودم. پایدار: هیچ وقت نمیxad توانم این درس را پاس کنم. کلی: با این وضع من هیچ وقت به آرزوهایم نمیxad رسم.

تعداد بازدید : ۴۲